Pieter Jan in 't Veld en Alie van den Berg bij het pand Steenenstraat 14 dat ooit woonhuis was van Marcus Hamme. (foto: Jan Markx / Hist. Ver. OBL)
Pieter Jan in 't Veld en Alie van den Berg bij het pand Steenenstraat 14 dat ooit woonhuis was van Marcus Hamme. (foto: Jan Markx / Hist. Ver. OBL)

Joods bezit in en na de oorlog in kaart gebracht

Algemeen 1.118 keer gelezen

Oud-Beijerland - Waar woonden Joodse Oud-Beijerlanders tijdens de Tweede Wereldoorlog en wat is er met hen en hun bezittingen gebeurd? Alie van den Berg en Pieter Jan in ’t Veld van de Historische Vereniging Oud-Beijerland doken in dat stukje lokale historie. ‘We hebben alle adressen in kaart kunnen brengen en het mooie is dat we nu in één keer een kloppend totaaloverzicht hebben’, zegt Pieter Jan in ‘t Veld.

‘Tot gauw’, riep de Joodse slager Abraham Rood nog tegen zijn dorpsgenoten op de Molendijk toen hij in augustus 1942 met de tram vertrok. De geschiedenis leert helaas anders: enkele weken later werden hij en zijn vrouw Betje in een concentratiekamp vermoord door de Duitsers. Er zijn 31 Joodse inwoners van Oud-Beijerland in Auschwitz en Sobibor omgekomen, slechts één, Ernst Ullmann overleefde het. Zeven anderen doken onder. 
Het is weer landelijk actueel, de vraag wat er met Joodse bezittingen gebeurd is tijdens en na de Tweede Wereldoorlog en ook gemeente Hoeksche Waard wil dat graag weten. Naast Oud-Beijerland woonden er tevens Joden in Strijen en Numansdorp. Een onderzoek daar volgt in een later stadium nog.
Voor Oud-Beijerland was het een pré dat er al veel voorwerk gedaan was. Zo heeft Alie van den Berg twee belangwekkende boeken over het Joodse leven in het Spuidorp op haar naam staan. ‘Zodoende was de genealogie al bekend’, knikt In ‘t Veld, ‘dat konden we zo in het document schuiven. Bovendien bestond er een lijst met adressen waar Joodse inwoners hebben gewoond.’ Er kon overigens niet achterhaald worden wat er met de inboedels van de huizen is gebeurd.

Uitgetypte tribunaalverslagen

In de oorlogsjaren was er een verordening van de Rijkscommissaris voor het bezette Nederlands gebied die bepaalde dat Joods onroerend goed in beslag genomen kan worden door de bezetter. Op grond van de “Niederländische Grundstücksverwaltung” kon de bezetter er mee doen wat het wilde.
Er waren Oud-Beijerlanders die van de Duitse bezetter Joods onroerend goed kochten. Zoals Simon Beijer, filiaalhouder van de wasmachinefabriek Velo aan de Oostdijk. Beijer was lid van de NSB en plaatselijk leider van het bureau Rechtsbescherming. Hij werd na de oorlog beschuldigd van het kopen van Joods bezit en het weer doorverkopen. Hij werd veroordeeld tot internering tot 8 mei 1949.
‘Het wonderlijke is dan dat zo’n man daarna gewoon terugkeert in Oud-Beijerland en er nog jaren gewoond heeft,’ zegt Pieter Jan. De onderzoekers putten ook dankbaar uit de vele door de overleden Koos Schipper uitgetypte verslagen van de tribunalen na de oorlog.  

Naderend onheil

Sommige Joden voelden het naderende onheil goed aan, stelt Alie van den Berg. ‘Zoals de bankiersfamilie Hartog en Abraham Koopman. De vennoten verkochten kort voor hun wegvoering het woonhuis West-Voorstraat 11, het pand aan de Beneden Molendijk 27 en het bankgebouw, in de volksmond in Oud-Beijerland bekend als de ‘Bank van Koopman’ aan Willem Johannes Smit, de directeur van de Oud-Beijerlandse Hoogdruk waterleidingmaatschappij. Daarmee kon de bezetter de panden niet ontnemen als Joods grondbezit.’ Anderen brachten panden onder in een vennootschap of gaven geldbedragen bij mensen die ze vertrouwden in bewaring.  

Na de oorlog zijn alle Joodse onroerende goederen, die door de bezetter in beslag zijn genomen en doorverkocht, overgedragen aan het Nederlandsche Beheers instituut. Dat moet een enorme uitzoekerij geweest zijn denkt In ‘t Veld. ‘Soms ging het naar familieleden die nog in leven waren of werd het openbaar geveild. De gegevens kloppen niet altijd. Zo staat er in het kadaster vermeld dat een pand is teruggegeven aan Abraham Koopman. Maar dat kan niet, want hij is omgebracht in de oorlog.’ 

Het volledige document (en nog veel meer interessants) is te lezen op de website van de Historische Vereniging Oud-Beijerland: www.hvobl.nl

(tekst: Conno Bochoven) 

Stuur jouw foto
Mail de redactie
Meld een correctie

Uit de krant