De Oeverloop liet de veerkracht van de natuur zien. (Foto: Privé)
De Oeverloop liet de veerkracht van de natuur zien. (Foto: Privé) (Foto: Privé)

Oeverloop 2019: veerkracht van de natuur

Van 30 augustus tot en met 1 september vond de Oeverloop 2019 plaats, van HWL.

Door Piet Jansen, coördinator Oeverloop

OUD-BEIJERLAND - Zondag weer, voor mij voor de vierde keer, voor enkelen voor meer dan de 20ste keer, van de oeverloop thuis gekomen. Met twee flinke blaren deze keer, één aan elke voet. Toch met een tevreden gevoel. Wat zit er toch een enorme variatie in de natuur aan de randen van ons eiland. Toegegeven, ik ben geen geboren Hoeksche Waarder, vaak hoor je dat mensen de schoonheid van hun eigen streek niet zien. Ik ben de afgelopen driedaagse tocht echt getroffen door de telkens andere beelden waarin de natuur zich liet zien.

Traditioneel gaat de eerste dag langs de noord rand in oostelijke richting, langs de strakke, groene dijk van het Zalmpad, sla je een bocht om en loop je langs grienden met wilgen en er tussen tongen water. Jammer dat we daar niet het laarzen pad konden volgen. We naderen de A29 maar voor we bij de Heinenoord tunnel komen gaat de tocht door een stuk bos dat bekend staat om zijn rijke variatie aan paddenstoelen. Zonder de namen van de verschillende soorten te kennen, vind ik ze gewoon mooi. Ik liep een klein zijpaadje in waar een enorme omgevallen boom lag, de kluit rond de wortels kwam nog wel drie meter omhoog, de takken die ooit meer horizontaal gegroeid moeten hebben, waren uitgegroeid tot bomen van wel 20 tot 30 meter hoog.

Dan loop je het bos uit en kom je onmiddellijk boven op de zuidelijke ingang van de tunnel, die onze levensader is. Een stuk techniek. Die ook weer gezorgd heeft voor een variatie in de natuur, niet bewust gecreëerd maar wel door de aanleg van de tunnel mogelijk is geworden. Wij kregen uitleg van Sjoerd Reinsma over de spontane bomen en struikengroei op het zand dat vrij is gekomen door de aanleg van de fietserstunnel, zand in tegenstelling tot de zeeklei, die het overgrote deel van ons eiland heeft gevormd. Hier heeft een technisch hoogstandje van ruim 45 jaar geleden een waardevol stuk natuur gecreëerd. Er zijn plannen om de spontaan ontwikkelde natuur nog een extra push te geven: een vogelwand en door het verhogen van het waterpeil natte natuur nog iets meer kans te geven. Jan Prince vertelde ons over de vele overleggen over het plaatsen van vijf windturbines in dit zelfde gebied.

Hoe er geprobeerd is de last voor omwonenden te beperken en de nadelige effecten op de natuur zo klein mogelijk te houden. 1002 bomen worden gekapt, maar worden allen herplant. Kunt u zich het gezicht van Harry van Waveren voorstellen, toen ik hem op de derde loop dag vertelde dat hij er dus 1002 moest herplanten. Toch heeft de ingreep, die de Heinenoord tunnel geweest moet zijn, spontaan een uitzonderlijk mooi stuk natuur opgeleverd. Zou het bouwen van vijf molens, mogelijk ook nog de aanleg van vele hectaren zonnegaarden, die op dit moment met veel zorg voor mens en natuur worden gepland over een paar jaar ook veel positiever kunnen uitpakken dat nu wordt gevreesd? We lopen over het tot natuur uitgegroeide zanddepot langs een natte geul van de leidingenstraat naar de Agatha-Geertruida polder. Ook hier prachtige grienden en begraasd, nat land langs de Oude Maas.

Nu een laarzen pad waar we wel door trekken, richting Kuipersveer. Dan langs terrein dat vroeger door suikerunie is gebruikt om grond, maar jammer genoeg ook puin, te lozen. Ook over dit terrein heeft de natuur zich ontfermd. Schotse Hooglanders begrazen het, de rivierrombout vliegt er ongestoord rond. We komen langs het terrein waar de suikerunie grootse plannen mee heeft. Ook al is het overleg met de gemeente wat moeizaam geweest, ook hier is na veel getouwtrek een plan ontworpen dat werkgelegenheid geeft aan de Hoeksche Waarders en een gepaste afstand houdt tot de meest nabije huizen van Puttershoek. We lopen langs het haventje en de molen de Lelie en worden onthaald door mijnheer en mevrouw Spaan.

Onze lunchplek en lunch is prima verzorgd. Na de maaltijd gaan we over het Simonsdijkje en langs een stukje Gorsdijk naar het natuurgebied Grootkoninkrijk. Een smalle begroeiing langs de Oude Maas. We zien het bos dat is aangelegd om de natuurschade door de aanleg van de Hoge snelheidslijn te compenseren. Inmiddels al een flink uit de kluiten geschoten bos, waarin de vlinderwerkgroep van HWL vaak excursie geeft. Als we het Grootkoninkrijk uitkomen zien we alleen bij het toegangshek de opleg haven. De rest van het havengebied is door een bomenrand aan het zicht onttrokken. Verder lopend verlaten we de Oude Maas en komen langs de oever van de Dordsche Kil. We lopen over de dijk en het dak van de Kiltunnel naar een wat ruimere plek aan de oever om van rust en uitzicht te genieten. Het beleid om windturbines langs de oevers van grote wateren te plaatsen is ook door de gemeente Dordrecht gevolgd.

Niet gestoord door de turbines aan de overkant, lopen we naar de onze pleisterplaats in de tuin van mevrouw Roos. We zien nog een ponton over de kil varen met waarschijnlijk de onderste delen van drie molens. Aan welke oever zullen die gebouwd worden? We passeren de andere tunnel van de hoge snelheidslijn. Dit staaltje van moderne techniek, dat je in enkele uren van Amsterdam naar Parijs brengt, staat in schril contrast tot het oude tolhuis annex overzetplaats Den Heuvel, waar mevrouw Roos woont. ook haar ouders hielpen hier al reizigers de Kil over. Dit pareltje aan de kil, zo dicht bij de HLS, illustreert precies wat we vandaag vele keren zijn tegengekomen: hoe nieuwe techniek de natuur toch versterkt en hoe oude functies de natuur behouden. Ik ben overdonderd door zoveel contrast. Na een rust- en sanitaire pauze lopen we door naar Strijen Sas.

Op zaterdag nemen we de draad van onze tocht ook hier weer op. We lopen in westelijke richting langs het Hollandsdiep. Al snel komen we op de plaats in de APL polder, waar de dijk is doorgestoken. We staan in prachtige natuur maar zien ook de industrie van Moerdijk. Ik geniet van de schoonheid van het contrast: rechts industrie links allerlei prachtige vogels. We laten het water en de vogels recht liggen en gaan het natuurgebied de Esscheplaat in. Er staan beduidend meer runderen dan ik bij voorgaande oeverlopen heb gezien, veel koeien met kalveren. Het land is ook wat droger dan anderen jaren, of dat beter is voor de natuur laat ik aan de deskundigen over, met droge schoenen wandelen vind ik wel prettiger.

Als we dit gebied uit komen maken we gebruik van het trekpontje, wandelen langs een paalkampeerplaats en een over een dijk. Ten zuiden van de dijk is na de dijkverzwaring enkele hectaren grond als natuurgebied ingericht. De boompjes zijn nog niet zo hoog, maar met de tijd zal hier weer van waterrijke natuur te genieten zijn. We naderen de Hoogezandse Gorzen, langs een pad dat door vrijwilligers is gehakt, komen we in het water terecht. We lopen een kilometer door het water, dat soms even boven de enkels staat, maar afhankelijk van de bodemdiepte soms ook tot even boven de knieën. Ooit is deze tocht door het water uit nood ontstaan, de landeigenaar gaf ons geen toestemming om over zijn gronden te wandelen.

Na de dijkverzwaring is deze tocht door het water niet meer strikt noodzakelijk, maar het is inmiddels uitgegroeid tot dè sensatie van de oeverloop. Die houden we erin. Vanaf het water is duidelijk te zien dat na het afsluiten van het Haringvliet en daardoor het stoppen van de slib aanvoer, de oevers langzaam gingen afkalven. Er komen nog veel restanten van dikke, oude bomen boven het water uit. Door een lint van keien en stenen is de vroegere overgang van land naar water aangegeven. Nu beschermen die keien de oever tegen verder afkalven. We zijn inmiddels in de ambachtsheerlijkheid Cromstrijen aangekomen. Merijn legt uit hoe opwas en aanwas polders door hun vorm van elkaar zijn te onderscheiden.

Hij benoemt ook het verschil met de droogmakerijen, die we vooral in Noord Holland vinden. Na de stop aan de Hoogezandse Sluis lopen we naar Waterfort Buitensluis. Eerst passeren we nog de Oosterse Bekade Gorzen. De dijk is daar in 2010 doorgestoken en er heeft zich een prachtig natuurgebied ontwikkeld, dat dient als rustplaats voor vogels en paaigebied voor vissen. Zou het niet passen bij de oeverloop om hier bijvoorbeeld tijdens de 30 editie doorheen in plaats van langs te lopen? Mijns inziens zeker de moeite van het onderzoeken waard. Over een dijk, met aan de rechter kant inmiddels steeds meer landgoederen en links de Gorzen, lopen we naar het Fort. Vorig jaar op de "open monumenten dag" heb ik hier voor het hek gestaan. Kennelijk te veel tijd besteed aan een ander monument, want het hek ging alleen nog open voor vertrekkers. Thea en ik mochten er niet meer in.

Het fort was een openbaring, prachtig uitzicht over de samenstroom van Volkerak, Hollands Diep en Haringvliet. En daarvoor was deze plaats voor het Fort ook gekozen om de scheepvaart in oorlogstijd te kunnen beheersen. De bedoelde functie is nauwelijks tot zijn recht gekomen. In 1937 is bij de Wacht, dat er ook naar vernoemd is, een wachttoren gebouwd die vliegtuigen, die de rivieren als baken gebruikten, moest zien aankomen. Ook dit bouwwerk heeft nauwelijks gefunctioneerd. Na de lunch werd door de voorzitter van de stichting die het beheer over het Fort Buitensluis voert, een verhaal over het fort gehouden. Het is de bedoeling om het fortmeer en meer voor het publiek open te stellen en te zorgen dat kosten voor restauratie werkzaamheden uit de revenuen getrokken kunnen worden. Graag had ik wat meer details van die planning gehoord, misschien gebeurt dat op open monumenten dag, 14 september a.s.

We lopen verder door de Oosterse en Westerse Laagjes, laten het NLC rechts liggen en kiezen de richting Nieuwendijk. Het laatste stuk van vandaag gaat over de Tiendgorzen. Ook dit is een vroeger agrarisch gebruikt gebied dat in 2001 aan de natuur is teruggegeven. Merijn z'n vriendjes, de Noordse Woelmuizen, heb ik niet gespot. Misschien moet ik eens een keer met Merijn meelopen. We bereiken inmiddels de Put, het derde haventje van Nieuwendijk, dat tevens ons eindpunt voor de tweede dag is. De bus staat gelukkig klaar, want mijn voeten geven tekenen van oververmoeidheid. Ook de tweede wandel dag zat vol verrassingen, m.n. de variatie in natuurkenmerken. We hebben opvallend veel gebiedjes gepasseerd waar de natuur weer ruimte heeft gekregen. De oeverlopers hebben ervan genoten, maar moeten we niet eens kijken of er meer mensen dan deze selecte groep hiervan kan genieten. Ik pleit niet voor horden toeristen zoals in Venetië, maar wat meer bezoek kan de natuur wel hebben. Fiets en struin vakanties besparen veel CO2 uitstoot door vliegtuigen.

Op zondag morgenstappen we hier weer uit de bus om onze tocht te vervolgen langs de Korendijkse Slikken. Voor de afsluiting van het Haringvliet was hier nog een flink getijdenverschil, liep het land twee maal per etmaal onder. Hierdoor konden er alleen soorten groeien die tegen zoveel zout water kunnen. Na de afsluiting viel het getij bijna volledig weg, alleen wat door het Spui stroomde had nog enige invloed. Het land kwam droger te liggen en de vegetatie veranderde volledig. Er zijn nog wel wat poelen, zo drassig dat er een paard in kan verdrinken, maar we zijn er met droge voeten doorgelopen.

Na het op een kier zetten van de sluisdeuren in de Haringvlietdam kreeg de natuur een nieuwe kans. Ook hierbij geholpen door Natuurmonumenten, dat de grond wat heeft afgeplagd en de vrijgekomen aarde voor dammen en dijken gebruikt. Heel recent is een stuk rond de rietheuvel onder handen genomen. We hebben overigens ontdekt dat de heuvel die wij de rietheuvel noemen officieel niet zo heet. We hadden enige moeite om onze spreker, die ons zou uitleggen wat in dit gebied allemaal is veranderd en nog zal veranderen, te ontmoeten. Tussen de oeverloop Rietheuvel en de Natuurmonumenten Rietheuvel liepen nog een flink aantal Franse koeien, dit soort is iets minder gecharmeerd van een kudde oeverlopers dan hun Nederlandse nichten. Met behulp van hun baas, de heer Bergeijk, heeft de ene kudde de andere rustig kunnen passeren. Foto impressies van de situatie voor en na het afplaggen hebben duidelijk gemaakt hoe het land en de vegetatie zullen gaan veranderen naar de oorspronkelijke situatie, waarbij het water veel meer kans kreeg.

Op de Rietheuvel is natuurmonumenten een vogelkijk hut aan het opbouwen, architectonisch volledig verantwoord voor dit net wat hogere punt in de drassige slikken. Een pad is aangelegd met afgeplagde grond en een groot aantal duikers. Als alles volgens plan verloopt zal het gebied eind september voor het publiek opengesteld worden. Ga gerust eens een paar keer kijken hoe de ingreep in de natuur de plantengroei en vogelsoorten zal veranderen. We lopen verder en komen langs de enige jaren geleden als natuurgebied ingerichte Leenheerengorzenpolder. Het dijkje erlangs voorkomt dat de vele vogels waarvan ik de geluiden hoorde, mij ook zouden zien en wegvliegen. De vogelkijk hut die er bijstaat geeft mogelijkheid om alles te zien zonder verstorend effect op de foeragerende vogels. Neem deze hut mee in uw volgend bezoek aan de nieuwe hut, wat verder in het slikken gebied.

We wandelen verder langs de Leenheerenpolder naar de Costa del Spui. De Leenheerenpolder is door juridisch toedoen van HWL weer onder de Natura 2000 gebieden gekomen. Staatsecretaris Henk Bleeker had om niet eigenlijke redenen de polder van ruim 60 hectaren uit het besluit om op Europese schaal de natuur weer te herstellen, gehaald. Het Europees Hof in Luxemburg heeft deze beslissing als onrechtmatig bestempeld. Den Haag heeft dat besluit overgenomen. Ook hier zullen werkzaamheden worden uitgevoerd om de natuur weer ruimte te geven. Omdat in de tijd tussen Bleeker en Luxemburg al enige planning voor bebouwing was uitgevoerd, zal een klein deel van de Leenheerenpolder toch bebouwd worden, maar een even groot gebied zal elders langs het Spui gevonden moeten worden om aan het besluit van Luxemburg te voldoen. Puntje van aandacht.

Opvallend veel grote en kleine stukken landbouwgrond zijn of worden langs de oevers weer als natuur ingericht. Door de vele veranderingen aan de waterlopen in onze Delta, kan de natuur niet zonder onze hulp. Met onze hulp kunnen we blijven genieten van een zo oorspronkelijk mogelijk nat natuurlandschap. Laten we zoveel mensen daartoe de gelegenheid geven als de natuur, een beetje door ons geholpen, aankan. We komen aan op de Costa del Spui, als we bezoekers willen aantrekken voor onze mooie natuur, mogen we deze Costa daar wel wat meer op inrichten. Hopelijk kan dat gelijk op gaan. We lopen nu door naar het gors van Nieuw-Beijerland. De route gaat nu voor een groot deel over dijken, er is wel wat begroeiing maar na de dijkverzwaring heeft zich dat nog niet goed kunnen herstellen. We hebben tijdens de wandeling gezien dat de natuur sterk is en wel weer zal opbloeien.

Het gors van Nieuw-Beijerland is een heerlijk stukje cultuur natuur, prachtig bijgehouden door de eigenaar, de heer Kievit. Jaarlijks wordt hier ook het Bram Roza festival gehouden. Als je minder van lopen houdt dan van muziek en literatuur, kun je hier ook terecht, sinds dit jaar meer aan het begin van de zomer. Wij gebruiken hier de lunch en lopen dan door naar onze laatste stop vlak voor Oud-Beijerland.

Hier heeft de natuur een parkkarakter. We passeren de Oude Tol met zijn veilige zwembaai. Door wat straatjes langs het noordelijk deel van het Spui komen we bij de brug over de jachthaven van dit oude stadje. Nog een rij moderne woningen, die geschakeld zijn al oude huizen, lopen de het gebied van de Staart binnen. Dit gebied is ontwikkeld op een oud havenslib depot. Er lopen schotse Hooglanders en Koniks paarden. Het onderhoud is aan HWL toevertrouwd. In Klein Profijt ligt een brochure over dit gebied met de titel "Natuur zonder Plan" De natuur is op ons eiland echter nergens zonder plan. Hoe meer kennis we erover verzamelen en hoe meer energie we erin steken, des te meer mensen kunnen er van komen genieten. Laten we dat blijven doen.

Ik heb drie dagen genoten. Ik vertrouw erop dat de inzet voor de natuur, die we deze dagen gezien hebben, zal doorgaan. Deze oeverloop heeft mij bewustgemaakt van de kracht van de natuur. Met een klein beetje hulp van verenigingen als Natuur Monumenten kunnen meer mensen hier komen genieten. Volgend jaar is op 28, 29 en 30 augustus uw kans om met mij mee te lopen.

Meer berichten