Arie van Ede (rechts) presenteerde zijn boek aan Arie Hagers van boekhandel 'Bij Arie' in Puttershoek.
Arie van Ede (rechts) presenteerde zijn boek aan Arie Hagers van boekhandel 'Bij Arie' in Puttershoek.

Arie van Ede beschrijft Duitsland in het laatste oorlogsjaar

Puttershoek - Hoe functioneert een samenleving in het vooruitzicht van de totale ondergang? Dat is de centrale vraag die oud-geschiedenisleraar Arie van Ede uit Puttershoek zich stelde toen hij begon aan zijn boek over de laatste oorlogsmaanden in Nazi-Duitsland. Tussen juli 1944 en mei 1945 werd het voor steeds meer Duitsers duidelijk dat de oorlog niet meer gewonnen kon worden. Tegelijkertijd kon niemand zich echter voorstellen welke gevolgen dat zou hebben.

De materiële schade en de verliezen aan mensenlevens waren in de laatste maanden groter dan ooit tevoren in de oorlog. Alleen al in de eerste maanden van 1945 zijn naar schatting meer mensen omgekomen bij bombardementen dan in alle oorlogsjaren daarvoor. De Russische opmars in het Oosten ging gepaard met een ongekende golf van plundering en verkrachting. Groeiende stromen van vluchtelingen evacués maakten de verschrikkingen van de oorlog overal in Duitsland voelbaar. De druk van de partij op het dagelijks leven nam toe en de repressie werd voortdurend willekeuriger en gewelddadiger.

Dagelijks leven ging door

Door dat alles vertoonde de maatschappelijke orde steeds meer barsten en kregen mensen steeds vaker het gevoel dat ze geheel op zichzelf aangewezen waren. Toch bleef het dagelijks leven te midden van al die ontreddering zo goed en zo kwaad als het ging doorgaan. Overal overheerste de drang om te overleven en de wil om er maar het beste van te maken. Met nauwelijks meer een helder perspectief voor ogen liet de bevolking zich meeslepen in een spiraal van terreur en vernietiging. Hoe dat mogelijk is geweest en hoe daar achteraf op werd teruggekeken, is nog altijd een onderwerp van discussie.

Als hij in zijn kennissenkring over zijn project vertelde, merkte Van Ede op dat we de Tweede Wereldoorlog nog altijd vooral zien in termen van goed en kwaad, van daders en slachtoffers. Er bestaat ook een grote huiver om er vanuit een ander perspectief naar te kijken. Maar in de nadagen van de oorlog vonden er veel misdaden tegen weerloze slachtoffers plaats die begaan werden door mensen die dat kort van te voren zelf nooit hadden kunnen vermoeden.

Simpele oplossingen

Het vorige boek dat hij schreef ging over culturele veranderingen in de Late Middeleeuwen en de spanningen die dat te weeg bracht in de samenleving. Dan zijn de parallellen onmiskenbaar, zegt hij. In extreme situaties worden de grootste wreedheden altijd veroorzaakt door angst en woede die afgereageerd worden op anderen, juist wanneer die zwak en kwetsbaar zijn. Zeker wanneer iemand de leiding neemt die zegt simpele oplossingen te weten om dingen op te lossen.

Mensen willen zich dan niet onttrekken aan een taak die aan de hele groep is opgedragen. En bovenal willen ze voorkomen dat de anderen zullen denken dat ze niet durven meedoen, dat ze zwak of laf zijn. Fanatici vormen altijd een minderheid, maar wel een minderheid die over leven en dood kan beschikken. Het is daarom zinloos om de Duitse bevolking tijdens de oorlog te willen verdelen in uitgesproken voor- en tegenstanders van het nationaalsocialisme. De werkelijkheid was veel gecompliceerder en het grijs gebied veel breder. We moeten dat onder ogen durven zien, maar wie daar vanuit het morele perspectief van nu over wil oordelen, doet de geschiedenis tekort.

Het boek "De rand van de afgrond - Duitsland in het laatste oorlogsjaar" (ISBN 9789082578348) is voor € 18,90 te koop via de boekhandel, bij bol.com en op verschillende boekensites als Boekenbestellen.nl

Meer berichten