Over elzen en elzenplanters
De zwarte els, officieel Alnus glutinosa, die met zijn oppervlakkig wortelgestel goed aangepast is aan natte omstandigheden, is naast de wilg volgens mij dé boomsoort die past bij de lage landen.
Door Cees Mesker
In vroeger tijden maakte hij deel uit van het moerasbos dat grote delen van laag Nederland bedekten. In de Hoeksche Waard komt de soort algemeen voor, niet als dijkbeplanting maar als windschermbeplanting in fruitboomgaarden. Langs waterpartijen zoals de Binnen bedijkte Maas, de Drom en andere kreken staan uit meerdere stammen bestaande exemplaren. Daarnaast maakt de zwarte els vaak deel uit van een gemengd bosplantsoen dat in en om woonkernen aangeplant wordt. De els kan wel tot 30 meter hoog worden, maar dat is uitzonderlijk. Omdat de els goed tegen snoei kan, worden de windschermen op een bepaalde hoogte geschoren. Ook als knotboom of stobbe (op kniehoogte) kan deze soort een hoge leeftijd bereiken en levert op de knotplaats ruimte voor plantengroei en nestgelegenheid. De zwarte els is éénhuizig: op één boom zijn zowel mannelijke als vrouwelijke bloemen (katjes) te vinden. De vrouwelijke katjes groeien na de bevruchting uit tot houtige vruchten waartussen de zaadjes zitten. Die worden elzenproppen genoemd, die vaak nog aan de takken zitten als de nieuwe vruchtknoppen in het voorjaar al goed zichtbaar zijn! Vooral vink-achtigen, zoals sijzen en putters, bezoeken graag de elzen en peuteren de zaadjes al hangend uit de elzenproppen. De bloemen die in het vroege voorjaar hun gele stuifmeel verspreiden omdat ze in de wind hangen, zijn de mannelijke katjes. Tot verdriet van hooikoortspatiënten. In de nieuwe krekennatuur in het oosten van de Hoeksche Waard staan op diverse plekken volwassen zwarte elzen. Wat opvalt is dat ze niet te ver van de weg staan en bijna dezelfde leeftijd hebben. Ik noem ze met een glimlach 'de Henk Groeneveld elzen'. Henk was een enorme boomliefhebber die samen met zijn vrouw Lenie in hun tuin diverse soorten planten en boompjes opkweekten en uitplanten in hun tuin en bospercelen (o.a. het Groenveldbos, dat Lenie na het overlijden van Henk aan Hoeksche Waards Landschap doneerde) in de buurt van hun woning. Wat hij over had, nam hij mee op zijn fiets de polder in en plantte zijn boompjes in de pas ingerichte nieuwe natuur. Als toenmalig beheerder van deze terreinen kon ik dat waarderen en vond het een welkome aanwinst in deze terreinen die vooral door wilgensoorten gedomineerd worden. Ondertussen zorgen de elzen van Henk voor nieuwe uitzaai in de terreinen. Die worden deels wel gemaaid op plekken waar bloemrijk grasland het beoogde doel is. Anderen mogen blijven staan, als erfgoed van Henk die de natuur een warm hart toedroeg en een handje hielp. Dankjewel Henk!
