Raapzaad, de gele explosie
Waar je ook bent in Nederland, gele bloemen langs de kant van de weg of op akkers trekken ongetwijfeld je aandacht en dat is momenteel zeker het geval. Planten met gele bloemen zoals speenkruid en klein hoefblad groeien al vroeg in februari en maart. Maar in maart en april kleuren de wegbermen bijna helemaal geel.
door Henk de Koning
Ondanks dat ook in het voorjaar kleuren als wit, blauw en paars zijn te zien, is geel duidelijk overheersend. Geel staat bekend als een vrolijke kleur met associaties naar vreugde en geluk. De kleur valt zo op dat die ook wordt gebruikt bij verkeersborden en in sommige landen voor taxi's. Geel trekt eveneens de aandacht van dieren in de natuur. Zowel bijen als hommels gaan vaak sneller op geelgekleurde bloemen af dan op andere kleuren. Ze kunnen deze kleur beter waarnemen en gele bloemen bevatten vaak meer nectar en stuifmeel. De als bijenmagneet werkende kleur geel heeft een wederzijds voordeel: de gele bloem wordt bestoven en levert nectar en stuifmeel voor de bij. Hiermee wordt hun beider voortbestaan geholpen. De planten waarover het hier gaat zijn raapzaad, koolzaad en binnenkort ook herik. Met name langs de randen van wegen is momenteel een overdaad aan raapzaad als wilde plant aanwezig en op sommige akkers, onder andere bij Maasdam, is het cultuurgewas koolzaad te zien. Koolzaad op akkers is een gecontroleerde cultuur en zeldzaam daarbuiten. Raapzaad als wilde plant groeit ongecontroleerd en persoonlijk heb ik de indruk dat het elk jaar meer wordt. Raapzaad heeft voordelen, zoals een vroege voedselbron voor insecten. Het trekt daardoor ook insectenetende vogels aan. Daarnaast groeit het makkelijk op omgewoelde grond en helpt het de bodem vast te houden. Het is dus een echte pioniersplant. Nadelen zijn er ook. Zo kan een vorm van monocultuur ontstaan waarbij andere wilde planten worden verdrongen. Bovendien verdwijnt de voedselbron voor insecten snel na de bloeiperiode. Over het algemeen worden koolzaad en raapzaad door het publiek beide aangezien voor koolzaad. Een belangrijk verschil tussen beide planten is dat de bloemknoppen bij raapzaad onder de open bloemen staan en bij koolzaad erboven. Ook verschillen de bovenste stengelbladeren: bij raapzaad zijn ze stengelomvattend en bij koolzaad half-stengelomvattend. In de komende tijd kunnen daarnaast nog andere gele kruisbloemigen opduiken, zoals grote zandkool, knopherik, zwarte mosterd en herik. Voor verdere determinatie verwijs ik graag naar de zoekkaart kruisbloemigen die te vinden is op de website Floron.nl. Vooral in deze periode loont het om tijdens een wandeling of fietstocht eens goed naar de verschillende gele bloemen in bermen en langs akkers te kijken.
