Tijd van de doortrekkers!
Veel vogels komen in het voorjaar terug uit Afrika om hier te broeden, zoals zwaluwen. Maar er zijn ook zogenaamde doortrekkers die ons land gebruiken als tussenstop om voedsel te zoeken. Daarna trekken ze verder naar hun broedgebieden in noordoostelijke streken.
door Peter de Barse
Twee van die doortrekkende soorten zijn de Kemphaan en de Noordse Gele Kwikstaart. De Kemphaan is als broedvogel bijna verdwenen, maar gelukkig trekken er nog altijd Kemphanen door. Eind april zag ik een groep van vijftig druk foerageren in de Oeverlanden Hollands Diep. Er zaten acht mannetjes tussen, herkenbaar aan hun donkergekleurde of witte kragen en oorpluimen. Die krijgen ze in het voorjaar om indruk te maken op de vrouwtjes. Tot mijn plezier zag ik dat de donker gevederde mannetjes elkaar steeds opzochten, om elkaar heen draaiden en schijnaanvallen uitvoerden, alsof ze zich voorbereidden op het echte strijdtoneel. Dat vindt plaats op zogenaamde leks: iets hoger gelegen plekken bij de broedgebieden waar dominante, donker gekraagde honkmannen hun territorium bewaken. Aan de randen zitten concurrenten die regelmatig proberen een plek in de lek te bemachtigen. Dat levert fraaie schijngevechten op. De wit versierde mannetjes worden satellietmannen genoemd. Zij doen niet mee aan al die ophef en kunnen daardoor ongestoord de lek betreden en ook paren. Uiteindelijk bepaalt het vrouwtje welk type mannetje voor nageslacht mag zorgen.
Ontdekking
Pas ruim twintig jaar geleden ontdekten onderzoekers dat er nóg een derde soort man bestaat. Die lijkt sprekend op een vrouwtje en heeft geen opvallende kraag, al is hij iets groter. Deze mannetjes komen minder vaak voor, maar zijn extra vruchtbaar. Door hun uiterlijk worden ze door de honkmannen met rust gelaten. Dat maakt de Kemphaan zo bijzonder: drie verschillend uitziende mannetjes, elk met hun eigen gedrag om zich voort te planten. Uniek in de vogelwereld! Gele Kwikstaarten kennen we vooral van onze akkers. In mei trekken er ook ondersoorten door die er nét iets anders uitzien. Waar onze ‘gewone' Gele Kwikstaart een grijze kop met witte wenkbrauwstreep heeft, heeft de Noordse Gele Kwikstaart juist een donkere kop zonder die opvallende witte streep. Ik zag ze samen in de Oeverlanden scharrelen op zoek naar insecten. Ze hadden nog een behoorlijke reis voor de boeg, want ze broeden van noordelijk Scandinavië tot diep in Siberië! Ben je nieuwsgierig naar meer vogelverhalen? Ga dan mee met de excursie ‘Horen is Scoren' op zaterdag 14 juni in de Oeverlanden Hollands Diep. Samen met natuurgids Janus Verkerk ontdek je de vogels in het gebied. Aanmelden kan via excursies@hwl.nl.
