Waar zijn de bezittingen van de drie Joodse inwoners in Numansdorp gebleven?

Numansdorp - Leerlingen van het CSG Willem van Oranje zijn al vanaf 2014 bezig om te achterhalen welke Joodse inwoners van Numansdorp slachtoffer zijn geworden van de WO II. Samen met hun geschiedenisleraar Wim Kees Makkenze proberen ze door het plaatsen van een struikelsteen die herinnert aan een slachtoffer van het naziregime, zodat zij niet worden vergeten.

Vorig jaar zijn er leerlingen op zoek gegaan naar de namen van drie Joods inwoners in Numansdorp. Deze zijn door hen gevonden, Nardus Morisco (officiële naam uit de oorlogsarchieven geschreven als Nardes Morisco, wonende aan de Rijksstraatweg 4 en Jacob en Antje Zwarenstein, broer en zus, wonende Voorstraat 28.

Ondanks dat de struikelstenen gelegd zijn, waren er voor die leerlingen nog een wat losse eindjes. Maar de examens en de te besteden tijd waren niet voldoende om dit verder uit te werken.

Jessica Schouwenburg en Merel Toonen

Twee leerlingen Havo pakten in hun examenjaar deze lossen eindje op. Een van de vragen was, wat is er met hun bezittingen gebeurd nadat deze Joodse mensen werden weggevoerd met de tram via de Rosestraat naar Loods 24 (de verzamelplaats van Joden) en daarna via Westerbork naar Auschwitz?

Met hulp van Wim Kees Makkenze werd de zoektocht ingezet en maakten zij over hun bevindingen een interessant werkstuk. Merel: ‘Ik heb een boek gekocht ‘Bij ’t barnen van ’t gevaar’ van Rik Valkenburg en daar las ik een verhaal over wat er in die vier jaren oorlog gebeurde met de Joden. Het was heftig om te lezen een het begin van onze zoektocht.’

Ook Jessica las de passage: ‘Daarna zijn we samen naar musea, archieven en zelfs naar het nationaal archief in Den Haag gegaan. In dat archief waren twee dozen met gegevens van Jacob en Antje Zwarenstein. Jacob was veehouder en zat in de maatschap ‘Biesheuvel’. Na de oorlog gaf de maatschap, bij het terugvorderen van de grond, niet thuis omdat Jacob niet meer leefde. We zouden in het Dordts archief van de Kamer van Koophandel nog kunnen kijken of daar iets beschreven staat over mogelijke landbouwgronden van Jacob Zwarenstein. ‘Helaas ontbreekt daar in dit examenjaar de tijd voor,’ legt Merel uit.

‘Jacob en Antje waren de erfgenamen van de familie. Helaas hebben zij de oorlog niet overleefd en werd Mevrouw in ’t Veld, huishoudster van de familie, als erfgenaam erkent,’ vertelt Jessica. Blijft de vraag waar de bezittingen zijn gebleven? ‘Daar konden we de vinger niet achter krijgen,’ vult Merel aan. 

‘We hebben ook een interview gehouden met Frank van Riet, een oud-politieman en historicus uit Rotterdam. Hij kon ons veel vertellen over de rol van de politie in die tijd. Over groep X, de gedeporteerden en hun bezittingen. Sommigen sieraden zijn in zakken van anderen verdwenen, huizen werden ingenomen en dat is niet geregistreerd.’

Nardes Morisco (1880)

De zoon van Andries Morisco, kwam uit een prominente Sefardisch-Joodse familie waarschijnlijk van Spaanse afkomst. Andries was veehouder en vergaarde in de loop der jaren veel landbouwgronden. Nardes had meerdere broers en zussen en bekend is dat een paar familieleden in het bezit waren van sigarenfabrieken. Nardes verviel in de loop der jaren in armoede en werd opgenomen in het Diaconessenhuis aan de Middelsluissestraat.

Jessica: ‘Er was geen archief in het Diaconessenhuis en vanwege de nauwe samenwerking met de kerkenraad hebben we de Scriba gemaild. Er waren twee brieven, waar we van schrokken. Ze gaven aan dat Nardes door hen en door de Joodse Raad daar niet mocht blijven.’

In 1942 werd de deportatie van Joden nog strenger gehandhaafd en Nardes werd samen met broer en zus Jacob (1877) en Antje Zwarenstein (1872) op 7 november 1942 met de tram uit Numansdorp weggevoerd. Er stonden zo’n honderd mensen te kijken en velen begonnen te huilen. 

Op dezelfde dag arriveerden zij in het doorgangskamp Westerbork. Op 10 november 1942 werden ze op transport gezet en op 13 november in Auschwitz vermoord. Nardes werd 62 jaar. Een zus van hem, Flora Morisco (1881-1960) trouwde met veearts Maurits Frankenhuis. Zij overleefde de oorlog wel. Jacob Zwarenstein werd 65 jaar en zijn zus Antje 70 jaar.

Jessica en Merel zijn beiden geslaagd zijn voor hun eindexamen Havo. Jessica neemt een tussenjaar, gaat eerst werken in de horeca en daarna naar Malaga om Spaans te leren. Merel heeft zich ingeschreven bij de Hoge School in Rotterdam voor haar propedeuse verloskundige en daarna de studie verpleegkunde. 

(tekst: Thecla Bovenberg – de Bree)