Kan OPEC Zonder Zijn Belangrijkste Olieproducenten?

OPEC speelt al tientallen jaren een opvallende rol op de wereldwijde oliemarkt. Maar hoeveel macht zou de organisatie eigenlijk overhouden als enkele van haar grootste olieproducenten zouden wegvallen?

De macht van OPEC zit niet alleen in het aantal leden
Op papier is OPEC een groep olieproducerende landen die samenwerken rond het aanbod van olie. In werkelijkheid zijn de verschillen tussen de leden behoorlijk groot. Sommige landen produceren miljoenen vaten per dag, terwijl andere leden een veel kleinere bijdrage leveren. Dat betekent dat het vertrek van één groot productieland veel zwaarder kan wegen dan het vertrek van verschillende kleinere leden. 

Wie de actuele brent olie koers volgt, ziet hoe gevoelig de oliemarkt kan zijn voor veranderingen in productie, verwachtingen over het aanbod en geopolitieke ontwikkelingen. Juist daarom wordt er zoveel aandacht besteed aan besluiten van
grote olieproducenten. Zij beschikken over voldoende productie om de balans tussen vraag en aanbod merkbaar te veranderen.

OPEC vertegenwoordigt een aanzienlijk deel van de wereldwijde olieproductie en -export. Toch is de invloed van de organisatie inmiddels breder geworden door de samenwerking met andere olieproducerende landen binnen OPEC+.

Saudi-Arabië blijft moeilijk te vervangen
Geen discussie over de macht van OPEC kan om Saudi-Arabië heen. Het land behoort niet alleen tot de grootste producenten binnen de groep, maar speelt ook een centrale rol bij onderhandelingen over productie.
Dat is vooral belangrijk wanneer de oliemarkt uit balans dreigt te raken. Saudi-Arabië beschikt over een productieniveau waarmee veranderingen relatief snel merkbaar kunnen worden op de internationale markt.
Zonder Saudi-Arabië zou OPEC dus niet simpelweg één lid verliezen. De organisatie zou ook een belangrijk deel van haar praktische vermogen verliezen om relatief snel extra olie op de markt te brengen of juist productie terug te schroeven.

Andere landen zouden een deel daarvan kunnen opvangen, maar waarschijnlijk niet volledig. Irak en de Verenigde Arabische Emiraten zijn grote producenten, maar de unieke positie van Saudi-Arabië is moeilijk één-op-één te vervangen.

Wat als meerdere grote producenten vertrekken?
Het wordt nog interessanter wanneer niet één, maar meerdere belangrijke producenten zouden afhaken. Stel bijvoorbeeld dat Saudi-Arabië, Irak en de Verenigde Arabische Emiraten niet langer deelnemen aan gezamenlijke afspraken.

OPEC zou formeel kunnen blijven bestaan. Er zouden immers nog verschillende olieproducerende landen overblijven. De vraag is alleen hoeveel invloed zo’n kleinere organisatie nog op de wereldmarkt zou hebben.

Productiebeperkingen werken vooral wanneer voldoende grote producenten eraan deelnemen. Wanneer een groep kleinere landen besluit minder olie te produceren, maar grote producenten ondertussen hun productie verhogen, kan het effect van die beperking snel verdwijnen.

Daarmee raakt OPEC aan een belangrijk principe: invloed draait uiteindelijk om marktaandeel. Een organisatie kan vergaderen, doelstellingen publiceren en afspraken maken, maar zonder voldoende productievolume wordt het moeilijker om de wereldwijde olievoorziening daadwerkelijk te beïnvloeden.

OPEC+ heeft de organisatie sterker gemaakt
Precies daarom is OPEC+ zo belangrijk geworden. OPEC werkt binnen deze bredere groep samen met verschillende producenten buiten de oorspronkelijke organisatie. Daardoor is het productievolume achter gezamenlijke afspraken aanzienlijk groter.

Rusland is daarvan het bekendste voorbeeld. Ook andere olieproducerende landen buiten OPEC werken mee aan afspraken over productie. Hierdoor kan een groter deel van het wereldwijde aanbod worden meegenomen in gezamenlijke beslissingen.

Die bredere samenwerking laat eigenlijk zien dat OPEC zelf al rekening houdt met een veranderende oliemarkt. De productie buiten de traditionele groep is simpelweg te belangrijk geworden om te negeren.
Een OPEC zonder enkele belangrijke leden zou daarom misschien kunnen blijven functioneren wanneer sterke niet-OPEC-producenten betrokken blijven. Alleen zou de organisatie dan steeds meer afhankelijk worden van OPEC+ en steeds minder van OPEC zelf.

De wereldwijde oliemarkt is veranderd
Daar komt nog iets bij. OPEC opereert tegenwoordig in een andere wereld dan enkele tientallen jaren geleden. Grote olieproducenten buiten de organisatie spelen een belangrijke rol, terwijl technologische ontwikkelingen het mogelijk hebben gemaakt om nieuwe oliebronnen economisch te exploiteren.

Vooral de groei van productie buiten de traditionele OPEC-landen heeft de markt veranderd. Wanneer OPEC het aanbod te sterk beperkt en olie daardoor duurder wordt, kunnen producenten elders bovendien een economische prikkel krijgen om hun productie uit te breiden.

OPEC moet daarom voortdurend zoeken naar een evenwicht. Te veel olie kan prijzen onder druk zetten, terwijl een te sterke beperking van het aanbod uiteindelijk concurrenten kan helpen.

Een kleinere OPEC zou vooral minder overtuigend zijn
OPEC zou dus waarschijnlijk kunnen blijven bestaan zonder enkele van zijn belangrijkste producenten. De naam, organisatie en samenwerking tussen de overige leden zouden niet automatisch verdwijnen. Maar bestaan is iets anders dan invloed hebben.

Zonder grote producenten zou OPEC minder olie vertegenwoordigen en daardoor minder gewicht hebben bij beslissingen over het wereldwijde aanbod. Het zou bovendien moeilijker worden om markten ervan te overtuigen dat productieafspraken werkelijk grote gevolgen kunnen hebben.

Juist de combinatie van grote reserves, omvangrijke productie en samenwerking geeft OPEC zijn huidige positie. Haal de grootste producenten uit die vergelijking en de organisatie blijft misschien overeind, maar haar vermogen om de oliemarkt te sturen wordt aanzienlijk kleiner.